Z tej okazji władze gminy z wójtem Piotrem Laską postanowiły nadać tej rocznicy wyjątkowy charakter. Gmina kupiła działkę pod planowany obelisk, zagospodarowała ją, ustawiła tam ławki i nasadziła ozdobne rośliny. Wkrótce kupiono granitowy głaz, na którym przed kilkoma dniami zawisła tablica z informacją o wielowiekowej historii Radunia.
W piątek 25 września 2026 roku o godz. 14.00 mieszkańcy Radunia oraz innych miejscowości gminy Dziemiany, władze gminy, a także powiatu kościerskiego, posłowie i radni ziemi pomorskiej, strażacy, leśnicy, sołtysi, dyrektorzy szkół oraz uczniowie uczestniczyli w uroczystości odsłonięcia obelisku upamiętniającego 650-lecie aktu lokacyjnego. Kamień poświęcił pochodzący z Radunia franciszkanin, o. Paweł Rekowski.
Historię aktu lokacyjnego przedstawił Adam Kiedrowski, dziennikarz, którego rodzice, dziadkowie oraz wcześniejsi przodkowie pochodzą właśnie z Radunia.
Obelisk odsłonili przedstawiciele pokolenia wnuków najstarszych mieszkańców Radunia (którzy z uwagi na stan zdrowia nie mogli uczestniczyć w uroczystości): Teresa Słomińska żona wnuka 97-letniej Doroty Słomińskiej oraz Antoni Wantoch - Rekowski, wnuk 99-letniego Antoniego Wantoch - Rekowskiego.
Prawo nadane przez zakon krzyżacki
Akt lokacyjny to dokument wystawiony przez właściciela wsi, w tym przypadku przez zakon krzyżacki, opisujący granice i wielkość miejscowości, obowiązki i prawa sołtysa oraz opis czynszów i danin pobieranych od mieszkańców na rzecz możnowładcy. Spisane informacje o tym dokumencie pojawiają się w 1765 roku, w czasie panowania ostatniego króla Polski, Stanisława Augusta Poniatowskiego, który zarządził lustrację województw Rzeczypospolitej. Lustracja miała na celu sprawdzenie rzeczywistej wartości królewszczyzn, czyli dóbr królewskich (a do takich należała m.in. wieś Raduń), ich dochodów oraz obowiązków podatkowych wobec króla.
Gdy do Radunia przybyli królewscy lustratorzy, sędzia ziemski Stanisław Jasiński i podstoli raciąski Józef Mostowski, zastali sołtysa wsi, Orłowskiego, który przedstawił im akt lokacyjny wystawiony przez zakon krzyżacki 18 listopada 1374 roku na zamku w Sobowidzu. Z zapisów lustracyjnych wynika także, że oryginał aktu został odebrany mieszkańcom Radunia w 1763 roku przez starostwo w Kościerzynie. Informacja o krzyżackim akcie lokacyjnym z 1374 roku pojawiła się znów w 1772 roku, gdy pruscy administratorzy, po zajęciu ziem Rzeczypospolitej, przeprowadzili spis podatkowo - gospodarczy. Pruski urzędnik odnotował, że mieszkańcy Radunia powołali się na krzyżacki przywilej i potwierdzili odebranie im przez starostwo oryginalnego dokumentu w 1763 roku.
Do dzisiejszych czasów oryginał aktu lokacyjnego nie zachował się. Wiadomo jednak z innych źródeł, kiedy i gdzie został wystawiony.
Wdzięczność minionym pokoleniom
Wystawienie przez Krzyżaków aktu lokacyjnego nie oznacza, że wieś lub osada nie istniała wcześniej. Zakon, zajmując Pomorze, porządkował status prawny miejscowości, nadając im tzw. prawo chełmińskie, a ukoronowaniem tego prawa był akt lokacyjny.
Historycznie Raduń należał do kilku państw - Zakonu Krzyżackiego, Rzeczypospolitej i Królestwa Prus. Licząc, że na każdy wiek przypadają średnio trzy pokolenia, to od lokowania wsi do czasów współczesnych minęło około dwadzieścia pokoleń.
Na kamieniu została umieszczona następująca sentencja:
"W 650-lecie miejscowości na pamiątkę aktu lokacyjnego wsi Raduń z 18 listopada 1374 roku - wdzięczni minionym pokoleniom mieszkańcy wsi".
(ak)
